استان قم  ۱۴۰۴؛ استانی کوچک با اقتصاد بزرگ در قلب ایران

گروه اقتصادی، استان قم در سال ۱۴۰۴ با تکیه بر صنایع پیشرفته، معادن غنی، کشاورزی سازگار با اقلیم خشک، توسعه صادرات، رونق گردشگری مذهبی و افزایش فعالیت‌های گمرکی، یکی از استان‌های اثرگذار اقتصاد ایران به شمار می‌رود؛ استانی که با وجود وسعت محدود، سهم مهمی در تولید، تجارت و ترانزیت کالا در کشور پیدا کرده و اکنون در مسیر تبدیل شدن به یک هاب اقتصادی و لجستیکی قرار دارد.

به گزارش بولتن نیوز، استان قم در سال ۱۴۰۴ همچنان یکی از قطب‌های صنعتی مهم کشور باقی ماند و بیش از چهار هزار واحد اقتصادی فعال در حوزه‌های صنعت، معدن، بازرگانی و کشاورزی در این استان فعالیت داشتند. همچنین ۱۲ شهرک و ناحیه صنعتی فعال در قم، بستر اصلی تولید و اشتغال را فراهم کرده‌اند.

مهم‌ترین صنایع استان قم شامل تولید کفش و دمپایی، مصنوعات پلاستیکی، مواد غذایی، دارویی، محصولات شیمیایی، فولاد، کاشی و سرامیک، فرآورده‌های نفتی، صنایع سلولزی، تجهیزات پزشکی و قطعات صنعتی است. شهرک صنعتی شکوهیه، شهرک محمودآباد، شهرک سلفچگان و ناحیه صنعتی طغرود از مهم‌ترین مراکز صنعتی فعال استان محسوب می‌شوند.

در سال ۱۴۰۴ تولید کفش و دمپایی در قم به بیش از ۱۲۰ میلیون جفت رسید و این استان همچنان یکی از بزرگ‌ترین قطب‌های تولید کفش ماشینی کشور بود. همچنین تولید انواع مصنوعات پلاستیکی و پلیمر از مرز ۶۰۰ هزار تُن عبور کرد و بخش قابل توجهی از آن به بازارهای صادراتی ارسال شد.

در حوزه صنایع غذایی نیز سالانه بیش از ۴۵۰ هزار تُن انواع مواد غذایی، لبنیات، شیرینی و شکلات، محصولات پروتئینی و کنسروجات در قم تولید شد. صنایع دارویی استان نیز رشد قابل توجهی داشت و تولید دارو و مکمل‌های دارویی در شهرک‌های صنعتی قم افزایش یافت.

از مهم‌ترین واحدهای صنعتی فعال استان می‌توان به مجتمع فولاد غرب آسیا، واحدهای تولید کفش ماشینی قم، شرکت‌های بزرگ تولید محصولات پلاستیکی، صنایع کاشی و سرامیک سلفچگان و کارخانه‌های صنایع غذایی اشاره کرد.

در سال ۱۴۰۴ ده‌ها پروژه صنعتی و اقتصادی در قم به بهره‌برداری رسید و ۳۵۰ واحد تولیدی راکد نیز به چرخه تولید بازگشتند.

معادن قم؛ ظرفیت‌های ارزشمند در دل کویر

قم اگرچه به عنوان استانی صنعتی شناخته می‌شود، اما در حوزه معدن نیز دارای ظرفیت‌های مهمی است. مهم‌ترین معادن فعال استان شامل معادن سنگ آهک، گچ، نمک، منگنز، سیلیس، پوکه معدنی و سنگ‌های ساختمانی است.

معادن نمک حوض سلطان و دریاچه نمک قم از مهم‌ترین ذخایر معدنی استان به شمار می‌روند و سالانه صدها هزار تُن نمک صنعتی و خوراکی از این معادن استخراج می‌شود. همچنین معادن گچ قم سهم مهمی در تأمین مواد اولیه صنعت ساختمان کشور دارند.

در سال ۱۴۰۴ میزان استخراج مواد معدنی در قم به حدود ۱۴ میلیون تُن رسید که بخش عمده آن مربوط به سنگ آهک، گچ و نمک بود. بخش مهمی از مواد معدنی استخراجی در صنایع داخلی استان مصرف شد و بخشی نیز به استان‌های دیگر و بازارهای صادراتی ارسال شد.

از مهم‌ترین معادن استان می‌توان به معادن گچ سلفچگان، معادن سنگ آهک جعفریه، معادن نمک حوض سلطان و معادن سیلیس منطقه کهک اشاره کرد.

فعالیت صنایع معدنی و فرآوری مواد معدنی در قم طی سال ۱۴۰۴ رشد محسوسی داشت و سرمایه‌گذاری‌های جدیدی در حوزه فرآوری گچ، آهک صنعتی و مواد معدنی غیرفلزی انجام شد.

کشاورزی قم؛ تولید در اقلیم خشک

اگرچه قم استانی کم‌آب و کویری محسوب می‌شود، اما کشاورزی همچنان یکی از پایه‌های اقتصاد این استان به شمار می‌رود. توسعه گلخانه‌ها، استفاده از آبیاری نوین و کشت محصولات کم‌آب‌بر موجب شده تولیدات کشاورزی قم در سال‌های اخیر افزایش پیدا کند.

در سال ۱۴۰۴ مجموع تولیدات کشاورزی و باغی استان قم به بیش از ۸۵۰ هزار تُن رسید. مهم‌ترین محصولات کشاورزی استان شامل گندم، جو، پسته، انار، پنبه، یونجه، ذرت علوفه‌ای، صیفی‌جات گلخانه‌ای و محصولات باغی بود.

قم در تولید پسته جایگاه مهمی دارد و باغ‌های پسته در مناطق جعفریه، قنوات و سلفچگان توسعه یافته‌اند. تولید پسته استان در سال ۱۴۰۴ به حدود ۲۵ هزار تُن رسید. همچنین تولید انار قم به بیش از ۲۰ هزار تُن و تولید گندم به حدود ۱۱۰ هزار تُن رسید.

تولیدات گلخانه‌ای نیز رشد قابل توجهی داشت و سالانه بیش از ۱۲۰ هزار تُن انواع صیفی‌جات، خیار، گوجه‌فرنگی و فلفل در گلخانه‌های قم تولید شد.

از مهم‌ترین مراکز کشاورزی استان می‌توان به مناطق جعفریه، کهک، قنوات، خلجستان و سلفچگان اشاره کرد که سهم اصلی تولید محصولات زراعی و باغی را بر عهده دارند.

دامداری و صنایع دامی؛ سهم مهم در امنیت غذایی

بخش دام و طیور قم نیز در سال ۱۴۰۴ یکی از حوزه‌های مهم اقتصادی استان بود. وجود واحدهای بزرگ دامداری صنعتی و مرغداری موجب شده قم سهم مهمی در تأمین محصولات پروتئینی کشور داشته باشد.

در سال ۱۴۰۴ تولید شیر خام استان به حدود ۳۸۰ هزار تُن رسید و تولید گوشت مرغ نیز از ۷۵ هزار تُن عبور کرد. همچنین تولید تخم‌مرغ در قم به حدود ۲۵ هزار تُن و تولید گوشت قرمز به بیش از ۱۲ هزار تُن رسید.

مجتمع‌های دامداری صنعتی در جعفریه، قنوات و سلفچگان از مهم‌ترین مراکز تولیدات دامی استان محسوب می‌شوند. صنایع لبنی و فرآوری گوشت نیز در قم توسعه یافته و بخشی از محصولات آن به استان‌های دیگر صادر می‌شود.

صنایع تبدیلی و تکمیلی کشاورزی و دامی در قم طی سال ۱۴۰۴ توسعه بیشتری پیدا کرد و واحدهای فرآوری لبنیات، خوراک دام و بسته‌بندی محصولات غذایی فعالیت خود را گسترش دادند.

منسوجات، فرش و صنایع دستی؛ میراث اقتصادی قم

قم در حوزه فرش دستباف یکی از برندهای شناخته‌شده ایران در جهان به شمار می‌رود. فرش ابریشم قم با طرح‌های ظریف و کیفیت بالا همچنان جایگاه ویژه‌ای در بازارهای داخلی و صادراتی دارد.

در سال ۱۴۰۴ بیش از ۷۰ هزار متر مربع فرش دستباف ابریشم و کرک در قم تولید شد و بخش مهمی از آن به کشورهای عربی، اروپایی و شرق آسیا صادر شد.

علاوه بر فرش، تولید انواع منسوجات، پارچه، پوشاک و صنایع نساجی نیز در شهرک‌های صنعتی استان ادامه داشت. واحدهای تولید پوشاک و نساجی قم بخش قابل توجهی از بازار داخلی کشور را تأمین می‌کنند.

در حوزه صنایع دستی نیز تولیدات سنتی شامل سفال، انگشترسازی، مصنوعات مذهبی، خاتم‌کاری و تابلوفرش در قم رونق دارد. بازارهای اطراف حرم حضرت معصومه(س) از مهم‌ترین مراکز عرضه صنایع دستی و سوغات استان هستند.

گردشگری مذهبی و توریسم؛ قلب تپنده خدمات قم

گردشگری مذهبی همچنان مهم‌ترین مزیت اقتصادی قم در حوزه خدمات محسوب می‌شود. وجود حرم مطهر حضرت معصومه(س)، مسجد مقدس جمکران، حوزه‌های علمیه و مراکز دینی موجب شده سالانه میلیون‌ها زائر داخلی و خارجی به قم سفر کنند.

در سال ۱۴۰۴ تعداد زائران و گردشگران ورودی به قم از ۲۵ میلیون نفر عبور کرد که بخش مهمی از اقتصاد خدماتی استان را فعال نگه داشت. هتل‌ها، مهمانپذیرها، مراکز تجاری، بازارها و واحدهای خدماتی قم در طول سال میزبان زائران بودند.

از مهم‌ترین مراکز گردشگری استان می‌توان به حرم حضرت معصومه(س)، مسجد جمکران، بازار کهنه قم، کاروانسرای دیرگچین، دریاچه حوض سلطان و مناطق طبیعی کهک اشاره کرد.

گردشگری سلامت نیز در قم طی سال ۱۴۰۴ رشد پیدا کرد و بیماران و زائرانی از کشورهای عراق، افغانستان، پاکستان و کشورهای حوزه خلیج فارس برای خدمات درمانی و زیارتی به این استان سفر کردند.

صادرات، گمرک و ترانزیت؛ قم در مسیر تجارت منطقه‌ای

استان قم به دلیل موقعیت جغرافیایی ویژه و قرار گرفتن در شاهراه ارتباطی کشور، نقش مهمی در تجارت و ترانزیت کالا دارد. منطقه ویژه اقتصادی سلفچگان و گمرکات استان از مهم‌ترین مراکز تجاری کشور محسوب می‌شوند.

براساس آمار گمرک، در دو ماه نخست سال ۱۴۰۴ بیش از ۳۳ هزار تُن کالا به ارزش بیش از ۳۴ میلیون دلار از قم صادر شد. همچنین در سه‌ماهه نخست سال، صادرات استان به ۵۱ میلیون دلار رسید و کالاهای قم به ۲۸ کشور جهان صادر شدند.

مهم‌ترین کالاهای صادراتی قم شامل کفش و دمپایی، محصولات پلاستیکی، مواد غذایی، فرش، مصنوعات فلزی، محصولات شیمیایی و ماشین‌آلات صنعتی بود.

در حوزه واردات نیز بیش از ۱۰۳ هزار تُن کالا به ارزش ۴۸۰ میلیون دلار از طریق گمرکات قم وارد کشور شد که عمدتاً شامل مواد اولیه واحدهای صنعتی و ماشین‌آلات تولیدی بود.

گمرک سلفچگان مهم‌ترین مرکز گمرکی استان محسوب می‌شود و نقش مهمی در ترانزیت کالا بین استان‌های مرکزی، جنوبی و پایتخت دارد. قم مرز زمینی مستقیم با کشورهای خارجی ندارد، اما به دلیل قرار گرفتن در مرکز شبکه حمل‌ونقل کشور، یکی از مسیرهای مهم ترانزیت داخلی و صادراتی ایران به شمار می‌رود.

چشم‌انداز اقتصادی قم در سال ۱۴۰۵

چشم‌انداز اقتصادی قم در سال ۱۴۰۵ بر پایه توسعه صنایع صادرات‌محور، تکمیل زنجیره‌های تولید، افزایش سرمایه‌گذاری صنعتی، توسعه شهرک‌های تخصصی، گسترش صنایع دانش‌بنیان، رونق گردشگری مذهبی و سلامت، تقویت زیرساخت‌های لجستیکی و رشد تجارت خارجی ترسیم شده است. با توجه به موقعیت راهبردی قم در مرکز ایران، انتظار می‌رود این استان در سال آینده به یکی از قطب‌های مهم ترانزیت، صادرات و خدمات کشور تبدیل شود. توسعه منطقه ویژه اقتصادی سلفچگان، افزایش ظرفیت گمرکات، رشد تولیدات صنعتی و معدنی، توسعه گلخانه‌ها و صنایع تبدیلی کشاورزی و همچنین افزایش ورود زائران داخلی و خارجی، مهم‌ترین محورهای رشد اقتصادی قم در سال ۱۴۰۵ خواهند بود.